«Армения Европа мен Орталық Азия арасындағы көпір болуы мүмкін» – деді Тимур Турлов

Freedom Holding Corp. компаниясының негізін қалаушы әрі басшысы Тимур Турлов Арменияда өткен «The Moment of Opportunity: Armenia in the New Architecture of Global Markets» атты Екінші инвестициялық-қаржылық форумда сөз сөйледі. The Moment of Opportunity капитал нарығын дамыту, шетелдік инвестициялар тарту және елдің өңірлер тоғысындағы қаржы орталығы ретіндегі рөлін нығайту мәселелерін талқылауға арналған іскерлік алаң болып табылады. Форумды Freedom компаниясының Армениядағы бөлімшесі ұйымдастырды. Конгресс мемлекеттік органдардың, қаржы секторының, халықаралық ұйымдардың және технологиялық компаниялардың өкілдерін бір алаңға жинады.

Адами капитал

Тимур Турлов адам капиталын елдің басты артықшылықтарының бірі ретінде атады. Оның айтуынша, Арменияда қаржылық технологияларды, капитал нарығын және цифрлық өнімдерді дамытуға қабілетті білікті мамандар бар. Сонымен қатар мұндай командаларды қалыптастыру шығындары әлі де бәсекеге қабілетті деңгейде қалып отыр.

Тағы бір маңызды артықшылық ретінде ол шетелдегі ірі армян диаспорасымен тығыз байланысты атады. Бұл байланыстар армян бизнесінің халықаралық нарықтармен қарым-қатынасын нығайтуға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, Арменияның өңірдегі рөлін күшейтуге оның қолайлы географиялық орналасуы, саяси бейтараптығы, сондай-ақ түрлі елдермен және экономикалық бірлестіктермен орнатқан серіктестік қарым-қатынастары ықпал ете алады.

«Армения Еуропа мен Орталық Азияны жалғайтын маңызды торапқа айнала алады. Халықаралық инвесторлар үшін тұрақтылық, ашықтық және нақты әрі түсінікті қағидалар аса маңызды», – деді Тимур Турлов.

Оның пікірінше, ел үшін бәсекелестік ортаны сақтау айрықша маңызды. Ұлттық компанияларды қосымша кедергілер арқылы қорғауға бағытталған қадамдар қысқа мерзімде оң нәтиже беруі мүмкін, алайда ұзақ мерзімді перспективада нарықтың дамуын баяулатып, оның бәсекеге қабілеттілігін төмендетуі ықтимал.

Түсінікті әрі болжамды қағидалар

Тимур Турловтың пікірінше, Арменияның капитал нарығын дамыту үшін инвесторларды қорғау мен инновацияларға еркіндік беру арасындағы теңгерімді сақтау қажет. Ол ел үшін халықаралық стандарттарды ескеру маңызды екенін атап өтті. Алайда шетелдік реттеу тәжірибесін жергілікті бизнеске ықпалын жан-жақты бағаламай, сол күйінде көшіру дұрыс емес.

Нурбекянның айтуынша, Арменияға инвесторлар тарапынан сұранысты дамытып қана қоймай, жергілікті бизнестің капитал тартуына қолдау көрсететін компаниялар қажет. Оның пікірінше, бұл үдерісте делдал ұйымдар маңызды рөл атқара алады: алдымен нарыққа жекелеген эмитенттер шығады, кейін олардың тәжірибесі басқа компанияларға үлгі болып, нарықтың кеңірек дамуына жол ашады.

Қаржы қызметтерін экспорттау

Соңғы жылдары Армения, Freedom Holding Corp. компаниясының бас атқарушы директоры атап өткендей, өз қызметтерін, соның ішінде қаржылық қызметтерін сыртқы нарықтарға экспорттауға бет бұрып келеді.

«Бүкіл әлем бойынша Армениядағы банктердің, инвестициялық ұйымдардың және өзге де қаржы институттарының қызметтерін пайдаланатын түрлі елдерден келген клиенттеріміз бар», – деп атап өтті Тимур Турлов.

Бұл үрдіс Армениядағы Freedom Broker компаниясының дамуынан да айқын көрінеді. Компания бұл нарыққа 2021 жылы келді. Бүгінде брокер елде 34 мыңнан астам клиентке қызмет көрсетеді, оның ішінде 5,4 мыңы 2026 жылдың басынан бері қосылған. Ал 18 мыңнан астам клиенті Армения резиденттері болып табылады.

Қалған клиенттердің басым бөлігі Армениядан тыс жерде орналасқан. Сондықтан жергілікті қаржы инфрақұрылымы іс жүзінде экспортқа жұмыс істеп жатыр, деп атап өтті Freedom Holding Corp. басшысы Тимур Турлов.

Freedom Broker Armenia клиенттерге жергілікті және халықаралық қор нарықтарына қолжетімділік ұсынады және толықтай Freedom Holding Corp. компаниясының құрамына кіреді. Топтың инфрақұрылымы арқылы армяндық инвесторлар ішкі нарықта ғана емес, АҚШ пен Еуропа биржаларында, сондай-ақ «Астана» халықаралық қаржы орталығының алаңдарында да инвестициялық операциялар жүргізе алады.

Инвестициялық мәдениетке қадам

Тимур Турловтың айтуынша, соңғы екі жылда Freedom компаниясының Армениядағы бөлімшесіндегі мәмілелер саны он еседен астам өсіп, жылына 60 мыңнан 700 мыңға дейін жеткен. Енді компания қор нарығына қызығушылықты арттыру арқылы жеке инвесторлар мен жергілікті эмитенттердің қатарын кеңейтуді көздеп отыр.

Кәсіпкер бұл жағдайды Қазақстандағы 2010-жылдардың басындағы кезеңмен салыстырды. Тимур Турловтың айтуынша, шамамен 15 жыл бұрын елдің Орталық депозитарийінде небәрі 4 мыңға жуық жеке шот болған. Ал бүгінде қазақстандық биржаларда миллиондаған қатысушы тіркелген, ал нарық жыл сайын миллиардтаған доллар көлемінде инвестиция тартуға қауқарлы.

Тимур Турловтың пікірінше, Арменияда әзірге мәселе капиталдың тапшылығында емес, қор нарығы ұсынатын мүмкіндіктерді пайдалануға дайын адамдар мен компаниялардың аздығында. Сондықтан сауда-саттыққа қолжетімділікті қамтамасыз ететін технологиялық инфрақұрылымның өзі жеткіліксіз.

Атап айтқанда, Freedom Holding Corp. білім беру бағытын дамытуды көздеп отыр. Академияда қазірдің өзінде ондаған мың тыңдаушылар тобы акциялар, мемлекеттік облигациялар және инвестициялау негіздері бойынша білім алып жүр.

«Біз сенімге негізделген экожүйе мен жаңа қаржылық мәдениетті қалыптастырғымыз келеді. Біздің міндетіміз адамдарға тек платформа ұсынумен шектелмейді. Біз нарықтың қалай жұмыс істейтінін, оның қандай мүмкіндіктер беретінін және инвестициялардың қандай тәуекелдермен байланысты екенін түсіндіруге ұмтыламыз», – деп атап өтті Тимур Турлов.

Бұл жұмыс бір мезгілде армяндық инвесторлардың жаһандық нарықтардағы белсенділігін арттыруға және жергілікті нарыққа халықаралық капитал тартуға ықпал етуі тиіс.

Брокерлік бизнеске қосымша

Freedom Holding Corp. әзірге Арменияда негізінен брокерлік қызмет арқылы ұсынылған. Дегенмен компания елдегі өз экожүйесін кеңейту мүмкіндігін қарастырып жатыр. Бұған дейін холдинг өкілдері топтың Армениядағы банкті сатып алу мүмкіндігін зерттеп жатқанын хабарлаған. Компанияны Арменияның ішкі нарығындағы мүмкіндіктер қызықтырады. Атап айтқанда, ел еркін экономикалық аймақтарда жұмыс істейтін шетелдік компанияларға бірқатар салықтық жеңілдіктер ұсынады. Бұл Арменияны халықаралық бизнес үшін тартымды бағыттардың біріне айналдырып отыр.

«Келесі қадамымыз – Армениядағы экожүйені, оның ішінде банк және сақтандыру секторларын одан әрі дамыту. Біз жаңа қаржылық лицензиялар алу бағытындағы жұмысымызды жалғастырамыз», – деді Тимур Турлов.

Freedom Holding Corp. холдингі Қазақстанда жинақтаған тәжірибесінің бір бөлігін Армения нарығына енгізуді жоспарлап отыр. Бұл модельдің негізгі элементі ретінде Freedom SuperApp экожүйесі қарастырылады. Аталған бірыңғай платформа цифрлық банкингті, инвестициялық қызметтерді, сақтандыру өнімдерін, төлемдерді, билет сатып алуды және күнделікті өмірге қажетті өзге де сервистерді бір жерге біріктіреді.

Арменияда бұл платформа жергілікті заңнама талаптары мен пайдаланушылардың қажеттіліктеріне бейімделетін болады. Freedom Holding Corp. компаниясының бас атқарушы директоры Тимур Турловтың айтуынша, бір елде әзірленген өнімді екінші нарыққа өзгеріссіз көшіру мүмкін емес. Ол үшін ұлттық инфрақұрылыммен интеграция жасап, деректерді қорғаудың жоғары деңгейін қамтамасыз ету қажет.