Тимур Турловтың China Daily басылымына берген сұхбаты: Қытайдың инновациялық экожүйесінен не үйренуге болады

Қытай мен Қазақстан арасындағы ынтымақтастық дәстүрлі сауда мен инфрақұрылым шеңберінен асып түсіп, жасанды интеллект, қаржылық технологиялар, бұлтты есептеулер және озық өндіріске дейін кеңеюде. Жақында Шанхайда өткен Жоғары технологиялар бойынша Қытай-Қазақстан дөңгелек үстел конференциясына қатысу барысында елдегі ең ірі инвестициялық конгломераттардың бірі – қазақстандық Freedom Holding Corp. негізін қалаушы және бас атқарушы директоры Тимур Турлов Қытайдың бірнеше жетекші технологиялық компанияларының басшыларымен кездесті. Бұл кездесулердің нәтижесінде цифрлық төлемдер, автономды мобильділік, бұлтты есептеулер және агротехнологиялар салаларында келісімдер жасалды. China Daily тілшісі Ван Минцзи онымен сапары туралы сөйлесті.

Қытайға жасаған сапарыңыз кезінде сізге ең қатты әсер еткені не болды?

Турлов: Қытайда маған ең қатты әсер еткені – оның соңғы жылдары қаншалықты қарқынды дамығаны, қаншалықты заманауи болғаны және қандай таңғаларлық прогреске қол жеткізгені. Мен Қытайдың технологиялық жетістіктері туралы осында келмей тұрып та білетінмін. Бірақ олар туралы оқу мен өз көзіңмен көру – мүлдем екі бөлек дүние. Қайда барсаңыз да, барлық жерде адамдардың күнделікті өміріне еніп кеткен цифрлық сервистерді, озық инфрақұрылымды және инновацияларды көресіз.

Идеялардың практикалық шешімдерге айналу жылдамдығы таңғалдырады. Цифрлық төлемдер, зияткерлік көлік немесе жасанды интеллект негізіндегі сервистер болсын, басқа елдерде әлі тек талқыланып жатқан көптеген технологиялар Қытайда әлдеқашан күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналған. Инновацияларды осындай ауқымды деңгейде енгізу қабілеті маған ұмытылмас әсер қалдырды.

Сіздің ойыңызша, Қытайдың технологиялар мен инновациялар саласында әлемдік көшбасшыға айналуына не мүмкіндік берді?

Турлов: Біз жеке секторда да, мемлекеттік секторда да қажырлы еңбек пен инновацияның шынымен де бірегей мәдениеті қалыптасқанын көріп отырмыз. Қытай бүгінде әлемдегі ең озық қатарға жататын тәжірибе мен сараптамалық білім жинақтады. Технологиялық инновациялардың орасан зор өнеркәсіптік базамен үйлесуі ерекше таңғалдырады. Қытай тек жаңа технологияларды әзірлеп қана қоймайды – ол оларды өте ауқымды деңгейде өндіруге, енгізуге және үздіксіз жетілдіруге қабілетті. Бұл компаниялардың инновацияларды жылдам енгізуіне, нарықтың реакциясынан сабақ алуына және өз өнімдерін ары қарай жақсартуына жағдай жасайтын орта қалыптастырады. Басқа елдер бұл тәжірибеден көп нәрсені үйрене алады. Әрине, біз Қытайдың өндірістік секторында қалыптасқан озық тәжірибелерді зерттеп, қолданғымыз келеді. Мен сондай-ақ дәл осындай озық технологиялық шешімдердің біздің елімізде де енгізілгенін қалаймын.

Қазақстан да цифрландыруда айтарлықтай прогреске қол жеткізді. Сіз ынтымақтастық үшін ең үлкен мүмкіндіктерді қай салалардан көресіз?

Турлов: Бізде сапасы жағынан қытайлық баламалармен бәсекелесе алатын көптеген цифрлық сервистер бар. Соған қарамастан, сөз осындай ірі және дамыған өнеркәсіптік сектор туралы болғанда, біздің үйренетін нәрсеміз көп екені сөзсіз. Мен бұны бір тарап екінші тарапты үйрететін жағдай деп қарастырмаймын. Мен бұл жерден бірін-бірі толықтыратын күшті тұстарды көріп тұрмын.

Қазақстанда талантты бағдарламалық жасақтама әзірлеушілер, мықты қаржылық технологиялар және қарқынды дамып келе жатқан цифрлық экономика бар. Қытай әлемдік жетекші өндірістік мүмкіндіктерге, озық технологияларға және инновацияларды коммерцияландырудың орасан зор тәжірибесіне ие.

Freedom да дәл осы жолмен дамыды. Ол брокерлік компаниядан банктік қызметтерді, төлемдерді, телекоммуникацияны, сақтандыруды, туристік сервистерді және цифрлық платформаларды қамтитын кеңірек цифрлық экожүйеге айналды. Бүгінде Қазақстанда бізде 2500-ден астам инженер-бағдарламашы мен әзірлеуші жұмыс істейді және біз жасанды интеллект пен бұлтты инфрақұрылымға белсенді инвестиция құюды жалғастырудамыз.

Егер біз осы күшті тұстарымызды біріктірсек, екі тарап та ұтады. Қытай өзінің өнеркәсіптік сараптамасы мен технологиялық мүмкіндіктерін әкеледі, ал Қазақстан бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуді, инженерлік таланттарды және жаңа технологияларды бүкіл Орталық Азия бойынша бейімдеуге әрі ауқымын кеңейтуге болатын ортаны ұсынады.

Сіздің сапарыңыз барысында Freedom Holding компаниясы Alibaba Cloud, Ant Group, Tencent, Baidu және Geely компанияларымен келісімдерге қол қойды. Бұл серіктестіктер Қазақстан үшін нені білдіреді?

Турлов: Бұл келісімдер бір түнде пайда болған жоқ. Олар біздің жеке технологиялық мүмкіндіктерімізді көптеген жылдар бойы дамытуымыздың нәтижесі болды. Біздің еншілес банкіміз – Freedom Bank Kazakhstan көптеген жылдар бойы «digital first» стратегиясын ұстанып, бірыңғай экожүйе аясында банктік және инвестициялық қызметтерді, төлемдерді, сақтандыруды, саяхаттарды брондауды, азық-түлік жеткізуді, медициналық және мемлекеттік қызметтерді біріктіретін SuperApp-ты дамытып келеді. Бүгінде біздің топ 14 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді, сондықтан біз Қытайдың технологиялық көшбасшыларымен жасалған келісімдерді осы эволюцияның келесі кезеңі деп санаймыз.

Ant Group және Tencent компанияларымен серіктестігіміз Қазақстандағы клиенттерге Қытайда сауда жасаған немесе саяхаттаған кезде Freedom SuperApp арқылы Alipay және WeChat Pay қызметтерін пайдалануға және тікелей теңгемен – қазақстандық валютамен төлеуге мүмкіндік береді. Өз кезегінде, Қазақстанға келген қытайлық қонақтар өздеріне үйреншікті төлем платформаларын Freedom Bank төлем терминалдары арқылы қолдана алады. Alibaba Cloud компаниясымен бірлесіп, Астанадағы дата-орталығымыздың базасында бұлтты инфрақұрылымды кеңейтіп жатырмыз. Baidu-мен бірге біз Apollo Go автономды жүргізу технологиясын Қазақстанға бейімдейміз, ал Geely-мен серіктестік электромобильдерге арналған қуаттау станцияларының инфрақұрылымын дамытуға ықпал етеді. Бұл жобалар күнделікті сервистерді жақсартуға, Қазақстанның цифрлық инфрақұрылымын нығайтуға және елдің ұзақ мерзімді технологиялық дамуын қолдауға бағытталған.

Сіз Қытайды жай ғана нарық емес, технологиялық серіктес деп атадыңыз. Не себеппен?

Турлов: Бүгінгі таңда Қытай біз үшін маңызды әлеуетті серіктес – инновациялардың қайнар көзі және жеке сектор, тамақ өнімдерін өндіру, аккумуляторлар шығару сияқты көптеген қарқынды дамып келе жатқан салалардағы көшбасшы болып табылады. Серіктестік тек технологияны сатып алумен ғана шектелмеуі керек. Ол өзара үйренуді, технологияларды жергілікті нарықтарға бейімдеуді және бірлесіп жаңа дүние жасауды көздеуі тиіс.

Бұл философия ауыл шаруашылығына да қатысты. Қытайлық серіктестермен бірлесіп, біз Қазақстанда егістіктерді бақылауға, дәлдікпен егін егуге және ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеуге арналған агродрондар өндірісін жергіліктендіруді жоспарлап отырмыз. Сонымен қатар, бірнеше ірі қалаларда жұмыс істеп тұрған дрондармен жеткізудің пилоттық бағдарламаларын кеңейтеміз.

Ауқымдырақ мақсат – технологияны жай ғана импорттау емес, бағдарламалық жасақтаманы әзірлеудегі құзыреттілігіміз бен цифрлық өнімдерімізді Қытайдың технологиялық және өнеркәсіптік артықшылықтарымен біріктіретін, шынайы өзара тиімді серіктестік құру. Біздің экожүйелік моделіміз Қазақстанда өзінің тиімділігін дәлелдеді, енді біз жаһандық технологиялық компаниялармен серіктестік орнату арқылы оның халықаралық нарықтарға шығу мүмкіндіктерін қарастырып жатырмыз.

Цифрлық Жібек жолы Қытай мен Қазақстан ынтымақтастығының барған сайын маңызды бөлігіне айналып келеді. Сіздің ойыңызша, Қазақстан қандай рөл атқара алады?

Турлов: Қазақстан бұл үшін ерекше тиімді позицияға ие. Бұл – өзінің ең жақын көршілерімен жақсы қарым-қатынасты ұстанатын бейтарап ел. Сонымен бірге, ол ірі геосаяси блоктарға кірмейді және аймақта үстемдік етуге ұмтылмайды. Біз Қытаймен тығыз қарым-қатынасты сақтай отырып, сонымен бірге бірлескен инновациялардың платформасына айналғымыз келеді. Қазақстан болжамды саяси ортаны, жоғары дамыған адами капиталды, сапалы инфрақұрылымды, білікті мамандарды, табиғи ресурстарды және тұрақтылықты ұсынады. Бұл – инвестицияны сенімді түрде бағыттауға болатын орын. Осы қасиеттер Қазақстанды қытайлық инновацияларды Орталық Азиямен және, әлеуетті түрде, басқа да халықаралық нарықтармен байланыстыратын табиғи көпірге айналдырады.

Қытайға жасаған сапарыңыздан түйген ең басты қорытындыңыз қандай және оны бүкіл әлемдегі компания басшыларына қалай жеткізер едіңіз?

Турлов: Менің ең басты қорытындым – бүгінгі таңда инновациялар бәсекелестікке қарағанда, көбіне ынтымақтастықпен тығыз байланысты. Қытай технологияға, өндіріске және адами капиталға жасалған ұзақ мерзімді инвестициялардың арқасында қандай жетістіктерге жетуге болатынын көрсетті. Бұл тәжірибені үйренудің маңызы өте зор. Қазақстан үшін бұл – бағдарламалық жасақтама, қаржылық технологиялар және цифрлық сервистер саласындағы өз сараптамасын ұсына отырып, әлемдегі жетекші инновациялық экожүйелердің бірімен жұмыс істеу мүмкіндігі.

Мен бұл қасиеттер Қазақстанды тек Қытай үшін ғана емес, сонымен қатар Батыс елдері үшін де мықты әрі сенімді серіктес ете алады деп есептеймін. Түптеп келгенде, табысты ынтымақтастық бір елдің екінші елді көшіріп алуында емес. Ол анағұрлым жетілдірілген технологияларды әзірлеу, мықтырақ салаларды құру және екі елдегі адамдар үшін мүмкіндіктерді кеңейту мақсатында әртүрлі күшті тұстарды біріктіруден тұрады.